W sobotę 15 sierpnia w Parku Miejskim przy ul. Dworcowej w Brzeszczach odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary niemieckiego nazistowskiego podobozu KL Auschwitz – Jawischowitz. Wydarzenie zorganizowała Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau, a wzięli w nim udział samorządowcy, przedstawiciele instytucji oraz lokalnych stowarzyszeń.
Historyczny kontekst podobozu
Podobóz Jawischowitz powstał w 1942 roku jako jeden z pierwszych podobozów KL Auschwitz. W sierpniu tego roku przywieziono tu pierwszych 150 więźniów – Żydów deportowanych z Francji. Było to pierwsze w niemieckim systemie obozowym wykorzystanie więźniów do przymusowej pracy pod ziemią. Osadzeni pracowali w kopalni węgla kamiennego „Brzeszcze”, przejętej przez Niemców, na terenie Brzeszcz i Jawiszowic.
W 1944 roku podobóz osiągnął maksymalną liczebność – ponad 2500 więźniów. Pochodzili oni z całej okupowanej Europy: Polski, Francji, Holandii, Czech, Słowacji, Włoch, Belgii, Węgier, Jugosławii, Rosji, Austrii, Ukrainy i Niemiec. W 95% byli to Żydzi. Warunki pracy i życia były niezwykle ciężkie – wysoka śmiertelność, częste selekcje. Dokładna liczba ofiar nie jest znana, ale szacuje się ją na kilka tysięcy, z czego co najmniej 2 tysiące zginęło w wyniku samych selekcji.
Przebieg uroczystości
Podczas uroczystości delegacje złożyły kwiaty i znicze, a minutą ciszy uczczono pamięć ofiar. W imieniu mieszkańców gminy Brzeszcze znicz zapalili burmistrz Radosław Szot oraz przewodnicząca Rady Miejskiej Danuta Socha wraz z wiceprzewodniczącymi: Bogusławą Dudzic i Jackiem Wawro. Obecni byli także m.in. przedstawicielka IPN w Krakowie Cecylia Radoń, dyrektor Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej Dorota Mleczko, przedstawiciele Wojskowego Centrum Rekrutacji, Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu oraz lokalnych organizacji.
Niezwykły eksponat – obozowy kocioł
Po części oficjalnej zaprezentowano przedmiot, który trafił do zbiorów Fundacji zaledwie kilka dni wcześniej. To wewnętrzny „gar” z obozowego kotła do gotowania posiłków o pojemności 330 litrów, wykonany z grubej emaliowanej blachy. Kocioł został pozyskany po wojnie z jednej z obozowych kuchni Auschwitz, a przez lata służył okolicznym mieszkańcom jako zbiornik na wodę, poidło dla zwierząt, a nawet pojemnik na zaprawę murarską.
Jak przypomina Fundacja, po wyzwoleniu w 1945 roku tereny byłej strefy interesów Auschwitz zostały wchłonięte przez powracającą ludność. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau powstało dopiero w 1947 roku i objęło tylko obóz macierzysty, dlatego wiele przedmiotów z podobozów trafiło w ręce prywatne. Ten kocioł to cenny świadek historii, który teraz będzie służyć edukacji i pamięci.
Źródło: Gmina Brzeszcze
Fot. brzeszcze.pl
